Wat is een recessie en wat merk je ervan?

Wat is een recessie? Deze vraag duikt steeds vaker op nu de economische vooruitzichten verslechteren en financiële onzekerheid toeneemt. Steeds meer Nederlanders zich zorgen over hun koopkracht en de stabiliteit van de economie. Dit zien we vooral terug na een periode van ongekende inflatie en stijgende prijzen. En dat is zo gek nog niet.

In dit artikel leggen we helder uit wat een recessie precies inhoudt, welke signalen erop wijzen dat Nederland mogelijk in een recessie belandt én wat dat voor jou mogelijk betekent. Zo ben jij goed voorbereid op wat komen gaat. Laten we beginnen bij wat de betekenis van een recessie daadwerkelijk is.

Recessie betekenis

We spreken van een recessie als de groei van het bruto binnenlands product (BBP) gedurende twee of meer opeenvolgende kwartalen negatief is.

Met andere woorden: een economie die in een recessie zit is een economie die twee of meer kwartalen op rij krimpt (negatieve economische groei). Een andere veelgebruikte betekenis van recessie is economische crisis.

Bruto Binnenlands Product (BBP)

Onderdeel van de definitie van de term recessie is het Bruto Binnenlands Product oftewel BBP. Het is daarom van belang om kort in te gaan op wat hieronder wordt verstaan.

Het Bruto Binnenlands Product (BBP) is de totale toegevoegde waarde van de in een land geproduceerde goederen en diensten over een bepaalde periode.

Vaak wordt hierbij gekeken naar de totale toegevoegde waarde over een jaar. Als er echter moet worden bepaald of een economie wel of niet in een recessie zit dan wordt de ontwikkeling van het BBP op kwartaalbasis juist relevant. De ontwikkeling van het BBP wordt dus op meerdere manieren gemonitord.

Dit komt omdat het BBP en de ontwikkeling ervan wordt gezien als een (grove) indicatie voor de mate van economische ontwikkeling en voorspoed.

Een groei van het BBP betekent een toename van de totale toegevoegde waarde van de geproduceerde goederen en diensten. Een krimp van het BBP stelt een afname van deze gecreëerde toegevoegde waarde voor. De ontwikkeling van het BBP laat zien hoeveel waarde er in een economie is gecreëerd in een bepaalde periode.

Voorbeeld 1 BBP

Om de theorie over het BBP én wanneer er precies sprake is van een recessie meer concreet te maken, volgt er een voorbeeld:

Stel, een economie heeft in Jaar 1 een totale toegevoegde waarde gerealiseerd van € 100,-. Aan het einde van Jaar 2 wordt het de totale toegevoegde waarde opnieuw bepaald. Deze komt uit op € 102,-. De totale toegevoegde waarde is in Jaar 2 dus met € 2,- toegenomen.

In dit geval bedraagt het BBP over Jaar 1 € 100,- en over Jaar 2 € 102,-. Er is in deze situatie sprake van een groei van het BBP ter hoogte van 2% op jaarbasis. (€ 102 - € 100 / € 100) x 100%. Hierdoor wordt dit gezien als een groeiende economie.

Stel nu dat het tegenovergestelde plaatsvindt. Een economie heeft in Jaar 1 een BBP van € 100,- en in Jaar 2 een BBP van € 97,-. In deze situatie is er sprake van een krimp van het BBP ter hoogte van 3% op jaarbasis. (€ 97 - € 100 / € 100) x 100%. Omdat het BBP aan het krimpen is, ziet men deze economie als een krimpende economie.

Is in dit laatste geval dan sprake van een recessie? Dat hoeft niet het geval te zijn. In de laatste situatie is er namelijk niet nader ingegaan op de BBP-ontwikkeling per kwartaal, maar per jaar.

Voorbeeld 2 BBP

In het volgende voorbeeld is er daarentegen zeker sprake van een economie in een recessie.

Een economie heeft aan het begin van het jaar een BBP ter hoogte van € 250,-. Aan het einde van het eerste kwartaal (31 maart) wordt vastgesteld dat het BBP is gedaald naar € 245,-. Het volgende kwartaal wordt de neerwaartse trend niet doorbroken. Daarnaast wordt het BBP aan het einde van dit tweede kwartaal (30 juni) vastgesteld op € 235,-.

Er is in deze situatie officieel sprake van een recessie. Dit komt omdat er zowel in het eerste kwartaal (-2%) als in het tweede kwartaal (-4,1%) sprake is van een negatieve groei van het bruto binnenlands product t.o.v. het voorgaande kwartaal. En als negatieve groei van het bruto binnenlands product twee of meer kwartalen op rij plaatsvindt is er altijd sprake van een recessie.

Wat merk je er van?

We hebben besproken wat een recessie precies is, hoe ze deze tegengaan en hoe lang een recessie over het algemeen duurt. Het is tijd om dieper in te gaan op de aspecten die plaatsvinden tijdens een recessie. Wat gebeurt er bij een recessie en wat zijn de gevolgen hiervan voor huishoudens, burgers en ondernemingen?

Wat gebeurt er bij een recessie?

Bij een recessie is er sprake van een afname van de economische activiteit binnen een economie. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een afname in:

• Het aantal koop-/verkooptransacties
• De productie van goederen
• De levering van (specialistische) diensten
• Het plegen van (consumptie-)uitgaven

Het ontstaan van een recessie kan allerlei oorzaken hebben. Deze oorzaken kunnen zowel van binnen (interne oorzaken) als van buiten (externe oorzaken) de economie komen. Voorbeelden van interne oorzaken zijn economische en financiële crises. Natuurrampen en oorlogen zijn daarentegen voorbeelden van externe oorzaken.

Er vindt zo goed als altijd een afname van productiefactoren zoals kapitaal en arbeid plaats. dit komt omdat bij een recessie de economische activiteit in een economie afneemt. De inkomsten van een bedrijf in een recessie nemen af door de dalende economische activiteit. Een daling van de kosten is vereist om de afname van de inkomsten op te vangen.

Personeelskosten zijn vaak een grote kostenpost voor een onderneming en het reduceren van het personeelsbestand is dan een snelle manier om de kosten te verlagen (productiefactor arbeid).

Daarnaast zijn bedrijven in een recessie minder geneigd om (grote) investeringen te plegen en deze met vreemd vermogen (schulden) te financieren. Dit vergroot namelijk het financiële risico van een bedrijf. Hierdoor vindt in een recessie ook een afname van de productiefactor kapitaal plaats.

Wat zijn de gevolgen?

De gebeurtenissen die plaatsvinden bij een recessie hebben een negatieve invloed op allerlei aspecten van de economie en de samenleving. De economie en samenleving zijn beide een aaneenschakeling van allerlei relaties en netwerken waarbij een negatieve gebeurtenis zoals een recessie van invloed is op het gehele netwerk. Al deze gevolgen beschrijven is haast onmogelijk.

Om toch een beeld te schetsen van de gevolgen van een recessie hebben wij hieronder de meest voorkomende en bekende gevolgen beschreven:

Stijging ontslagen en werkloosheid

Zoals gezegd is het reduceren van het personeelsbestand voor ondernemingen vaak een snelle manier om de kosten te verlagen. Dit leidt tot het niet verlengen van contracten met bepaalde tijd en het ontslaan van werknemers met contracten met een onbepaalde tijd. Het aantal ontslagen stijgt waardoor steeds meer mensen hun baan kwijtraken en zonder werk komen te zitten. Met uiteindelijk als resultaat een stijgend werkloosheidscijfer.

Daling van (consumptie-)uitgaven houdt aan/versnelt

Door de stijging van het aantal ontslagen en het werkloosheidscijfer daalt het overall besteedbaar inkomen van de samenleving. Dit heeft tot gevolg dat de ruimte voor discretionaire uitgaven (goederen en diensten die mensen willen kopen in plaats van moeten kopen) afneemt. Hierdoor treedt een verdere daling op van de (consumptie-)uitgaven of worden deze gehandhaafd op het al lage niveau.

Stijging van faillissementen

Als een onderneming niet voldoende mogelijkheden heeft om de kosten te reduceren door het ontslaan van werknemers of het verlagen van andere kosten ligt een faillissement op de loer. Als er sprake is van een recessie vindt er over het algemeen ook een stijging van het aantal faillissementen plaats. Het verdwijnen van bedrijven door faillissementen leidt tot een verdere daling van het aantal geproduceerde goederen en geleverde diensten in de economie. Kortom, de economische activiteit neemt nog verder af. Daarnaast zorgen faillissementen voor extra ontslagen en een verdere stijging van de werkloosheid. Werknemers die nog wel in dienst waren van een onderneming die al personeel had ontslagen komen door het faillissement alsnog op straat te staan.

Sombere vooruitzichten houden investeringen tegen

Door de bovenstaande negatieve gebeurtenissen en gevolgen ontstaat er een somber vooruitzicht over de nabije toekomst bij burgers en bedrijven. Dit heeft tot gevolg dat bedrijven eerder geneigd zijn om geen investeringen te plegen, maar om reserves aan te leggen om de aankomende uitdagende economische periode te doorstaan. Als bedrijven echter niet investeren, blijft de productie van een economie dalen of stagneert deze. Met als gevolg een aanhoudende hoge werkloosheid, een dalende economische activiteit en een dieper wordende recessie. Helaas wordt in deze situatie dus het tegenovergestelde gedaan van wat nodig is om uit de recessie te raken (investeren in productiemiddelen + creëren van banen + verhogen economische activiteit in de economie).

Recessies zorgen voor negatieve sociale gevolgen

Naast de vaak aangehaalde economische gevolgen hebben recessies ook een negatieve invloed op de sociale aspecten van een samenleving. Het verliezen van een baan of het verliezen van een eigen onderneming is voor een individu vaak een zeer ingrijpende gebeurtenis. Naast de impact voor het individu hebben deze gebeurtenissen ook een negatieve impact op het gezin en de stabiliteit ervan. Daarnaast levert het kwijtraken van een baan of eigen onderneming een stressvolle situatie op die een negatieve invloed heeft op de gezondheid en het welzijn van mensen. Recessies hebben dus zeker niet alleen maar negatieve gevolgen op economisch gebied.

Hoe wordt een recessie bestreden?

Eenmaal sprake van een recessie, nemen overheden en centrale banken maatregelen om de recessie te bestrijden en de effecten ervan te beperken. Deze maatregelen hebben zo goed als altijd een stimulerend karakter. Ze zijn bedoeld om de economie te stimuleren zodat deze stabiliseert en uiteindelijk weer gaat groeien waardoor er een einde komt aan de recessie.

Hieronder een korte lijst van de meest voorkomende maatregelen die overheden en centrale banken nemen bij het uitbreken van een recessie:

1. Kwantitatieve verruiming

Kwantitatieve verruiming is een synoniem voor valutacreatie. Vaak neemt dit de vorm aan van het opkopen van nieuw uitgegeven staatsobligaties door centrale banken met valuta die uit de lucht komt vallen. Overheden creëren deze valuta. Op deze wijze kunnen soevereine staten een makkelijke en goedkope bron van financiering aanboren om de toename in overheidsuitgaven te bekostigen. De overheden financieren zichzelf eenvoudig en de centrale bank kan middels deze weg snel en efficiënt extra valuta toevoegen aan de in omloop zijnde valutavoorraad.

2. Verhogen van de overheidsuitgaven

Deze maatregel is mogelijk door de hiervoor genoemde kwantitatieve verruiming. Omdat een recessie onder andere leidt tot een hogere werkloosheid zijn huishoudens niet in staat om het niveau van (consumptie-)uitgaven te handhaven op het niveau van voor de recessie. Om deze daling op te vangen en te compenseren zullen de overheidsuitgaven stijgen. Op deze wijze voorkomt de overheid een verdere daling van de (consumptie-)uitgaven . Dit is van belang aangezien een verdere daling leidt tot meer faillissementen en dat leidt vervolgens weer tot meer werkloosheid waardoor er een vicieuze cirkel kan ontstaan. Het verhogen van de overheidsuitgaven stopt het in werking treden van deze vicieuze cirkel.

3. Verminderen van de belastingdruk

Het verminderen van de belastingdruk speelt ruimte vrij bij huishoudens en bedrijven om uitgaven te (blijven) doen en investeringen te (blijven) plegen. Door het verlagen van de belastingen houden huishoudens en bedrijven meer ruimte over in hun financiën, wordt de koopkracht per huishouden/bedrijf groter en zijn ze beter in staat om de (consumptie-)uitgaven te blijven doen. Deze maatregel sluit daarom aan op de voorgaande: het verminderen van de belastingdruk draagt bij aan het opvangen/compenseren van de daling in (consumptie-)uitgaven.

4. Verlagen van de rente

Deze maatregel hangt nauw samen met de eerste maatregel van kwantitatieve verruiming. Hoe lager de door de centrale bank vastgestelde rente, des te lager de rente die een overheid/soevereine staat moet betalen op haar staatsobligaties. En als de rente op een staatsobligatie daalt dan stijgt de hoofdsom van deze obligatie. Dus hoe lager de rente op een staatsobligatie, des te hoger de hoofdsom en des te meer een overheid/soevereine staat kan lenen. Lagere rentes leiden tot een makkelijkere kredietverlening en wat voor een soevereine staat geldt, geldt net zo goed voor bedrijven en huishoudens. Uiteindelijk moet de ruimere kredietverlening leiden tot een toename van productieve investeringen waardoor werkloosheid daalt en de economie stabiliseert en gaat groeien.

5. Initiëren van grote projecten/publieke werken door overheden

Een belangrijk aspect van een recessie is de hoge werkloosheid en de afname van (consumptie-)uitgaven als gevolg ervan. Om de hoge werkloosheid te bestrijden initiëren overheden in sommige gevallen publieke werken: grote (infrastructuur)projecten zoals het aanleggen van openbare gebouwen, kanalen, havens, spoorlijnen en dammen. Los van het verhogen van de gebruikelijke overheidsuitgaven kan het initiëren van deze grote projecten dit in grote stappen bewerkstelligen. Door de publieke werken blijven mensen aan het werk, daalt de werkloosheid en met de lonen die mensen ontvangen van de overheid kan het niveau van (consumptie-)uitgaven enigszins stabiel blijven. Dit alles om het niveau van (consumptie-)uitgaven te handhaven en een verdere daling ervan te voorkomen.

Hoe lang duurt een recessie?

Er is geen specifiek antwoord te geven op de vraag hoe lang een recessie duurt. De ene recessie duurt langer dan de andere omdat er veel variabelen zijn die invloed hebben op de duur van de recessie. Denk bijvoorbeeld aan de hoeveelheid en mate van stimulerende maatregelen die overheden en centrale banken nemen. Deze kunnen per overheid en per centrale bank verschillen.

Er kan daarentegen wel een indicatie worden gegeven van de minimale duur en de gemiddelde duur van recessies.

Allereerst de minimale duur van een recessie. Deze is eenvoudig te formuleren uitgaande van de definitie van de term recessie. Van een recessie is sprake als de groei van het BBP gedurende twee of meer opeenvolgende kwartalen negatief is. De minimale duur van een recessie is dus twee kwartalen oftewel 6 maanden.

Voor wat betreft de gemiddelde duur van een recessie hebben wij gebruik gemaakt van de data van The National Bureau of Economic Research (NBER), een Amerikaans onderzoeksbureau dat met name bekend staat om haar informatie omtrent recessies in de Verenigde Staten. Hun beschikbare data over recessies in de Verenigde Staten gaat terug tot 1854, een kleine 170 jaar (!).

Uit de data van NBER en uitgaande van hun definities en rekenwijzen komt naar voren dat een gemiddelde duur van een recessie 17 maanden bedraagt. Dit betreft data over recessies in de Verenigde Staten, dus in hoeverre deze data representatief is voor Nederland of de Europese Unie is moeilijk te zeggen. Maar het geeft in ieder geval een indicatie van een gemiddelde duur.

Over het algemeen kan voor wat betreft de duur van een recessie dus rekening worden gehouden met een minimale duur van 6 maanden en een gemiddelde duur van 17 maanden (ca. 1,5 jaar).

Dreigt er momenteel een economische crisis?

We hebben in de voorgaande hoofdstukken besproken wat een recessie inhoudt, welke maatregelen doorgaans worden genomen om een recessie te bestrijden en wat de economische, financiële en sociale gevolgen zijn van een recessie. De logische vraag die als laatste dient te worden beantwoord is: dreigt er op het moment van schrijven (april 2025) een recessie?

Als er een kleine of geen kans is op een recessie in 2025/2026, zijn alle negatieve zaken die hiervoor zijn beschreven geen acute zaken om rekening mee te houden. Mocht er wel een grote kans zijn op een recessie in 2025 of 2026, wordt het nog meer van belang om jezelf, je gezin en dierbaren hierop voor te bereiden.

Wereldwijde recessie op komst door het nieuw tariefbeleid van Donald Trump?

Er zijn groeiende zorgen dat het economische beleid van president Donald Trump in 2025 de Verenigde Staten richting een recessie zou kunnen sturen. Dit zal uiteindelijk leiden tot een wereldwijde recessie. Economen wijzen op verschillende beleidsmaatregelen die bijdragen aan deze bezorgdheid.​

Een belangrijk punt van zorg is de invoering van hoge tarieven op geïmporteerde goederen. Deze tarieven verhogen de kosten voor bedrijven en consumenten, wat kan leiden tot een afname van de consumptie en investeringen. De onzekerheid rondom dit beleid heeft ook invloed op het vertrouwen van consumenten en bedrijven. Veel bedrijven stellen investeringen uit en consumenten beperken hun uitgaven, wat de economische activiteit verder kan verminderen.

Hoewel president Trump de zorgen wegwuift en oproept tot kalmte, blijven financiële leiders en economen waarschuwen voor de potentiële negatieve gevolgen van zijn economische beleid. ​ Het is daarom van groot belang om de ontwikkelingen nauwlettend te volgen en voorbereid te zijn op mogelijke economische schommelingen in de nabije toekomst.

Rabobank voorspelt geen recessie in 2025/2026

Om een antwoord te geven op de vraag of er een recessie op de loer ligt hebben wij gekeken naar de visie die Rabobank heeft op dit gebied. Volgens hun kennisupdate van d.d. 06-03-2025 (bestedingen huishoudens en overheid stuwen groei, stijging export verwacht ondanks geopolitieke turbulentie) is de kans op een recessie in Nederland op korte termijn gering. De economie vertoont tekenen van groei, voornamelijk gedreven door een stijging van de huishoudconsumptie en overheidsbestedingen. Voor 2025 wordt een BBP-groei van 1,7% verwacht, gevolgd door een groei van 1,2% in 2026.

Huishoudens profiteren van een verbeterde koopkracht, mede dankzij stijgende lonen en een lage werkloosheid. De inflatie in Nederland blijft naar verwachting wel hoog, met percentages van 3,6% in 2025 en 3,1% in 2026. Maar geopolitieke ontwikkelingen, zoals handelsconflicten, kunnen een sterke invloed hebben op de economische stabiliteit.

Zal Donald Trump, de president van de Verenigde Staten, zorgen voor een recessie in Nederland? Rabobank meldt het volgende:

"Als het door Donald Trump aangekondigde importtarief van 25% voor alle EU-goederen zal gaan gelden, drukt de economische groei in 2026 met 0,5%. Ook de inflatie valt dan 0,4%-punt hoger uit"

Ondanks deze knelpunten, wijzen de huidige prognoses op een voortzetting van economische groei. Hierdoor lijkt de kans op een recessie op korte termijn gering.

Voor de volledigheid hebben wij de 'Bbp-groei' (waar hierboven naar verwezen wordt) toegevoegd in onderstaande afbeelding.

Op basis van voorgaande informatie zijn wij van mening dat er géén sprake is van een opkomende recessie. Dit wilt niet zeggen dat een recessie uitgesloten wordt, de voorspelde groei kan immers dieper gaan vallen dan nu verwacht wordt.

Hoe bescherm je jezelf tijdens een recessie?

Omdat er sprake is van een mogelijke recessie is het van belang om jezelf, je gezin en je dierbaren voor te bereiden op deze situatie en de effecten ervan. Echter is de kans groot dat gedurende een recessie de inflatie nog steeds van een hoog niveau is, waardoor er feitelijk sprake is van stagflatie.

We spreken van stagflatie wanneer er tegelijkertijd sprake is van hoge inflatie en een recessie. In een dergelijke situatie is het niet alleen van belang om de focus te leggen op de effecten van een recessie, maar zeker ook op de effecten van een hoge inflatie. Beide fenomenen dienen geadresseerd te worden om zo ongeschonden mogelijk een periode van stagflatie te doorstaan.

In ons artikel over stagflatie gaan wij uitgebreid in op wat stagflatie is en wat je er als doorsnee Nederlander van merkt. Maar nog belangrijker: hoe wapen je jezelf er tegen? We noemen in het artikel 6 denkrichtingen die interessant kunnen zijn om verder uit te diepen zoals bijvoorbeeld voldoende reserves aanhouden.

Omdat een recessie waarschijnlijk tot een periode van stagflatie gaat leiden, verwijzen wij voor mogelijk beschermende maatregelen graag naar ons artikel over stagflatie. Daar behandelen wij deze denkrichtingen op uitgebreide wijze.

Samenvattend

De belangrijkste punten om te onthouden van de betekenis van een recessie tot de effecten en gevolgen ervan zijn:

• Recessie betekenis: als de groei van het bruto binnenlands product (BBP) gedurende twee of meer opeenvolgende kwartalen negatief is;
• Bruto Binnenlands Product (BBP): de totale toegevoegde waarde van de in een land geproduceerde goederen en diensten over een bepaalde periode;
• De maatregelen die overheden en centrale banken nemen om de recessie te bestrijden hebben zo goed als altijd een stimulerend karakter. Ze zijn bedoeld om de economie te stimuleren zodat deze stabiliseert en uiteindelijk weer gaat groeien waardoor er een einde komt aan de recessie;
• Over het algemeen kan voor wat betreft de duur van een recessie rekening worden gehouden met een minimale duur van 6 maanden en een gemiddelde duur van 17 maanden (ca. 1,5 jaar);
• Volgens onze definitie van het fenomeen recessie, voorziet Rabobank geen recessie voor de aankomende 2 jaar (2025/2026). Geopolitieke maatregelen kunnen zorgen voor forse veranderingen in economische groei. Toch is er op basis van bovenstaande informatie geen sprake van een mogelijke recessie in Nederland.